Nicaragua

In 2007 is Waterschap De Dommel samen met Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Stichting Leaf Aqua for All en de gemeente Matagalpa (Nicaragua) een drie-jarig project gestart dat gericht is op verbetering van het waterbeheer in en rondom de stad en het verbeteren van drink- en afvalwatervoorzieningen in zes dorpen in de nabijheid van Matagalpa.

Matagalpa

• Aanleiding
• Het project
• Samenwerking 
• Uitvoering
• Meer informatie

Aanleiding

De stad Matagalpa, in het bergachtige noorden van Nicaragua, is gelegen in een kwetsbaar stroomgebied. Hier ontspringen twee rivieren, de Río Molino Norte en de Río San Francisco. De watersituatie in het gebied is complex; er is sprake van verminderde afvoer van de rivieren, erosie door ontbossing en een groeiende waterbehoefte door sterke bevolkingsgroei. Met name de sterke bevolkingstoename (ca. 5% per jaar) leidt tot een sterke druk op de beschikbare waterbronnen. Bovenstrooms zijn veel agrarische activiteiten, waarvan de koffieteelt de voornaamste is. Tijdens het koffieplukseizoen is sprake van een aanzienlijke vervuiling van de rivieren door koffieafvalwater. Tevens vindt vervuiling plaats vanuit de veehouderijen en is er sprake van lozingen van ongezuiverd huishoudelijk afvalwater vanuit de rurale bevolking.

Omgeving Matagalpa

Vervuild water

Vervuild water

Matagalpa is een middelgrote stad met momenteel een bevolking van ca. 120.000 inwoners. De stad is voor 40% van haar drinkwatervoorziening afhankelijk van Río Molino Norte. De Río San Francisco is geen bron van water, omdat deze rivier te zwaar verontreinigd is en omdat er in de droge tijd te weinig water door de rivier stroomt. Het belangrijkste deel van het drinkwater is daarom afkomstig van grondwaterwinningen benedenstrooms de stad. Dit water wordt opgepompt over een hoogteverschil van 200 - 300 meter over een afstand van ca. 23 km. Dit kost veel energie en heeft ertoe geleid dat Matagalpa één van de hoogste drinkwatertarieven van Nicaragua heeft. De grondwaterwinning is ook eindig en zal om redenen van kwantiteit én kwaliteit naar verwachting over circa 10 jaar gestaakt dienen te worden. Op langere termijn moet daarom gezocht worden naar alternatieve bronnen voor de drinkwatervoorziening.

Het Milieubureau van de Gemeente Matagalpa is verantwoordelijk voor de bescherming van het stroomgebied en het beheer van de waterbronnen. Het bureau werkt daarbij samen met stakeholders uit het stroomgebied zoals de watercomité’s uit de verschillende dorpen, associaties van koffieboeren en landbouwers en het lokale waterbedrijf AMAT.

Het project

Het projectplan is onder meer gebaseerd op de uitkomsten van een tweedaagse participatieve stakeholder bijeenkomst die in september 2006 is georganiseerd om de problemen in het stroomgebied in kaart te brengen. Aan deze workshop namen circa 50 personen van verschillende organisaties deel. De volgende prioriteiten voor het stroomgebied rond Matagalpa kwamen naar voren:

• Ontbrekende drinkwater- en sanitaire voorzieningen in het bovenstroomse rurale gebied;
• Ongezuiverde lozingen van agrarisch afvalwater (in het bijzonder koffieafvalwater) en bestrijdingsmiddelen op beide rivieren en de consequenties ervan voor de kwaliteit van het rivierwater en de hieraan gekoppelde drinkwaterwinning van Matagalpa;
• Gebrekkige afstemming van landgebruik en ruimtelijke ordening om te komen tot een duurzaam stroomgebiedsbeheer.

Vervolgens is met lokale deskundigen gezocht naar mogelijkheden om vanuit Nederland op een efficiënte wijze bij te dragen aan de genoemde problemen. Dit heeft geleid tot de formulering van een drie-jarig samenwerkingsprogramma met de volgende drie doelstellingen:

• Het aanleggen of verbeteren van de drinkwater- en sanitaire voorzieningen in vijf dorpen in het bovenstroomse rurale gebied en één buitenwijk van de stad Matagalpa. Hiermee krijgen 2400 mensen toegang tot een drinkwatersysteem en krijgen 5500 mensen toegang tot sanitaire voorzieningen.
• Het aanpakken van bovenstroomse, ongezuiverde agrarische lozingen, met speciale aandacht voor koffieafvalwater. Het programma beoogt minimaal zes zuiveringsinstallaties bij koffieplantages te installeren.
• Het ondersteunen van de Gemeente Matagalpa om te komen tot een stroomgebiedsbeheerplan voor de lange termijn. Hierbij vormen het opzetten van een monitoringsprogramma en het ontwikkelen van een visie voor de lange termijn belangrijk onderdelen.

Het Nederlandse consortium en de Nicaraguaanse partner willen met de realisatie van de bovengenoemde voorbeeldprojecten en veel aandacht voor capaciteitsopbouw bij de lokale waterpartijen komen tot verbeterd stroomgebiedsbeheer en betere waterkwaliteit van de rivieren. Het programma moet stimulerend werken en nadrukkelijk een beroep doen op de eigen verantwoordelijk van inwoners en producenten. Het accent van het programma ligt op het stroomgebied van de Río San Francisco en beoogt de waterkwaliteit van Río San Francisco dusdanig te verbeteren dat het op den duur benut kan worden voor de drinkwatervoorziening van de stad Matagalpa, waardoor de afhankelijkheid van de benedenstroomse grondwaterleverantie verminderd kan worden en de groeiende watervraag door de groeiende bevolking opgevangen kan worden.

 

Samenwerking

Het project wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband van Waterschap De Dommel, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en Lettinga Associates Foundation (LeAF) met de gemeente Matagalpa. Financiering vindt plaatst vanuit een speciaal fonds van de Nederlandse Waterschapsbank en Aqua for All. 

Samenwerking

Uitvoering

In juni 2007 is een missie uitgevoerd door medewerkers van de genoemde organisaties. Tijdens deze missie is het project officieel (en financieel) gestart. Er zijn afspraken gemaakt over de planning en uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de drie doelstellingen.

Sindsdien zijn diverse werkbezoeken aan Matagalpa gebracht. Hierbij zijn concrete afspraken gemaakt over de werkzaamheden op het gebied van waterzuivering, drinkwater en sanitatie. Voor waterzuivering en biogasproduktie is voor een tweetal middelgrote koffieplantages -in nauw overleg met de eigenaren- een ontwerp opgesteld voor de zuivering van het koffieafvalwater. Het zuiveringsconcept bestaat uit een anaerobe zuivering (overdekte “lagune”) gevolgd door (na)behandeling in een systeem volgens het waterharmonica principe. Inmiddels zijn deze twee zuiveringssystemen aangelegd. Tijdens de aanstaande koffieoogst (van oktober tot februari) zal de werking van deze systemen getest kunnen worden.

missie matagalpa

missie matagalpa

Dit zijn de eerste twee (demonstratie-) systemen van de in totaal zes te realiseren systemen gedurende het project. Voor de andere te realiseren zuiveringssystemen hebben (regionale) bedrijven inmiddels offerte uitgebracht. Op grond van de reultaten van de eerte twee pilots zullen de ontwerpen worden aangepast en gerealiseerd (in 2010). 

Voor het onderdeel drinkwater en sanitatie zijn gedurende de werkbezoeken een aantal voorstellen  gezamenlijk met de opstellers doorgesproken en zonodig bijgesteld. Voorrang wordt –in overleg met actoren- gegeven aan het aspect drinkwater. Voor onder andere de gemeenschappen Molino Norte en San Francisco is gestart met het ontwerp van de voorzieningen. Hierbij zijn zowel technische- als sociale aspecten betrokken. 

Voor het stroomgebiedsbeheer is een actorenanalyse uitgevoerd. Tevens is een start gemaakt met de monitoring van het watersysteem. Verbetering van de monitoring en dataopslag wordt in 2009 verder uitgewerkt. Het uiteindelijk doel is te komen tot een goed stroomgebiedsbeheer waarbij de doelstellingen en taken en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen (actoren) in het gebied duidelijk zijn. Dit is een grote uitdaging voor de komende jaren.

Ter ondersteuning van de uitvoering van het project en het levendig houden van de contacten met Matagalpa worden Nederlandse studenten ingezet. Tot nu toe zijn acht studenten betrokken, afkomstig van de opleiding Aquatische Ecotechnologie van de Hogeschool Vlissingen en diverse studierichtingen van de Universiteit Wageningen. 

Meer informatie

Heeft u nog vragen, dan kunt u contact opnemen met projectleider Louis Bijlmakers van Waterschap De Dommel. Tel: 0411-618 498

E-mail: lbijlmakers@dommel.nl 

geactualiseerd: juli 2009