Het stroomgebied Beneden Dommel en Zandleij is het meest noordelijk gelegen stroomgebied van het waterschap. Het bestaat uit de deelstroomgebieden Beneden Dommel en Zandleij en Broekleij. Aan de zuidzijde van het gebied ligt het Wilhelminakanaal, in het noorden het Drongelens Kanaal. De steden Tilburg en 's-Hertogenbosch vormen de oost- en westgrens van het gebied. Ongeveer twintig procent van het gebied is bebouwd, 65 procent is als cultuurgrond in gebruik. De overige vijftien procent bestaat uit bos en natuur. In het deelstroomgebied van de Zandleij is het percentage bos en natuur ruim twee keer zo groot als in de rest van het gebied (Nationaal Park Loonsche en Drunensche Duinen).
Het deelstroomgebied Beneden Dommel en Zandleij ligt in de benedenloop van de Dommel en is vrij vlak. De Dommel gaat in 's-Hertogenbosch over in de Dieze, die vervolgens uitmondt in de Maas. In het zuidelijk deel van het gebied zorgt het Wilhelminakanaal in de zomer voor de aanvoer van water naar het landbouwgebied van Sint Oedenrode. Vanaf de zomer van 2003 zorgt het kanaal ook voor aanvoer naar het landbouwgebied Sonse Heide. Het gemaal Bossche Broek bemaalt het meest benedenstrooms gelegen gebied: Bossche Broek, Kloosterstraat en een gedeelte van Den Dungen.
Een specifiek kenmerk voor dit gebied is de hoogwaterproblematiek. Bij hoogwater op de Maas kan de afvoer van de Dommel stremmen, waardoor de waterpeilen oplopen. Om de stad ' s-Hertogenbosch tegen hoogwater te beschermen is in 1999 samen met de waterschappen De Aa en De Maaskant het retentiegebied Bossche Broek gerealiseerd.
Het deelstroomgebied Zandleij/Broekleij heeft een stroomgebied wat los staat van het stroomgebied van de Dommel. Het watert direct af op het Drongelens Kanaal. De belangrijkste waterlopen in het gebied zijn de genormaliseerde Zandleij en de halfnatuurlijke Broekleij. De zijtakken van de hoofdbeken vallen in de zomer vaak droog.
In het gebied van de Zandleij/Broekleij ligt nationaal park de Loonsche en Drunensche Duinen. Aan de voet van de duinen ligt De Brand, een natuurgebied met zeer waardevolle kwelafhankelijke natuurwaarden. Een ander kwelafhankelijk natuurgebied is het Helvoirtse Broek.
Ook dit deelstroomgebied kent problemen tijdens een hoogwaterperiode. Bij hoogwater op de Maas stremt de afvoer van de Broekleij geheel en van de Zandleij gedeeltelijk door het hoge peil van het Drongelens Kanaal. Het gevolg is dat het Helvoirtse Broek inundeert.
© Waterschap De Dommel
