Het stroomgebied Boven Dommel ligt globaal tussen de Belgische grens en het Wilhelminakanaal en is ongeveer 67.000 hectare groot.
Het stroomgebied kenmerkt zich als een bovenloopgebied met dekzandruggen en slenken. Het is een sterk hellend terrein met maaiveldhoogtes bij de Belgische grens van 36 m.+NAP tot veertien m.+NAP in Nuenen. Een deel van het stroomgebied ligt in België en in het waterschap Peel- en Maasvallei.
Vijfentwintig procent van het gebied wordt ingenomen door bebouwing. Dit gebied heeft ongeveer 400.000 inwoners, waarvan de gemeente Eindhoven wel het grootste deel inneemt.
Vijfentwintig procent bestaat uit bos en natuur, grote heidevelden met vennen, maar heeft ook kleinschalige landschapselementen.
Vijftig procent is in gebruik als cultuurgrond, veehouderijen, akkerbouw, tuinbouw en boomkwekerijen. De waterstanden van deze gronden zijn van groot belang voor een goede bedrijfsvoering.
De belangrijkste rivier in dit systeem is de Dommel, deze begint in België. De Dommel komt bij Borkel en Schaft in Nederland en verlaat het gebied via Eindhoven - Son. Hier stroomt de Dommel onder het Wilhelminakanaal door naar het stroomgebied Beneden Dommel. Andere beken die afwateren op de Dommel zijn in stroomgebied Boven Dommel:
Om te zorgen voor voldoende water in watergangen en beken zijn diverse stuwen geplaatst. De zomer- en winterstanden worden aangegeven in stuwboeken. In totaal staan er in het stroomgebied driehonderd stuwen, in watergangen in onderhoud bij het waterschap. Door een juiste stuwbediening probeert het stroomgebied zoveel mogelijk oppervlaktewater in het gebied vast te houden.
Daarnaast staan er in de Dommel en Kleine Dommel nog zeven watermolens, de meeste werken al eeuwen en worden goed onderhouden.
Het stroomgebied heeft 1000 kilometer watergang in onderhoud, deze worden minimaal eenmaal per jaar gemaaid om ervoor te zorgen dat er voldoende oppervlaktewater kan worden af- of aangevoerd. Het maaiwerk wordt door een eigen onderhoudsdienst gedaan en door verschillende aannemers.
Voor beken en watergangen zijn streefbeelden opgesteld. Door een integrale aanpak probeert het stroomgebied met andere partners, overheden, terreinbeheerders en ZLTO streefbeelden zoveel mogelijk deze te realiseren.
De waterkwaliteit wordt in het stroomgebied Boven Dommel sterk beïnvloed door ontwikkelingen uit het verleden (zware metalen) en uit het heden.
Vanuit België worden huishoudelijk afvalwater en zware metalen, afkomstig van de industrie, nog steeds door de beken aangevoerd. Daarnaast komt uitloging voor van zware metalen uit de bodem, zowel in België als in Nederland.
Waterbodems in vooral de grote beken zijn soms vervuild met onder andere zware metalen. Uitdiepen is een kostbare zaak en kost veel voorbereidingstijd. Als het voor de waterbeheersing nodig is wordt de bodem verwijderd en afgevoerd. Levert de huidige aanzanding geen direct probleem op dan wordt de uitdieping in een grotere aanpak (Actief Bodembeheer De Kempen) meegenomen.
Het overgrote deel van het rioolwater in het stroomgebied wordt door middel van transportleidingen afgevoerd naar de rioolwaterzuivering in Eindhoven. Voor de gemeente Cranendonk ligt in Soerendonk nog een aparte rioolwaterzuivering. De meeste gemeenten in dit stroomgebied hebben veel panden op de riolering aangesloten, rechtstreeks of via een drukriool. De riooloverstorten zijn of worden in de komende jaren gesaneerd, bijvoorbeeld door een bergbezinkbassin waarmee de uitworp van vervuild rioolwater sterk wordt gereduceerd.
Het stroomgebied heeft door zijn ligging veel te maken met mensen die in dit gebied recreëren. Door het nautisch beheer wil het waterschap sturing geven aan het aantal kanovaarders maar ook aan de locaties waar gekanood mag worden. Om te mogen kanoën moet eerst een ontheffing bij het stroomgebied aangevraagd worden, met daarin voorwaarden waaraan de recreanten zich dienen te houden.
Het waterschap reguleert de hengelsport door het verhuren van de visrechten en voeren we maatregelen uit ter bevordering van de vismigratie. In watergangen met de functie waternatuur en viswater worden maatregelen getroffen om zoveel mogelijk obstakels op te ruimen die een vrije vismigratie tegengaan. Waar mogelijk wordt door middel van een vistrap een mogelijkheid gecreëerd voor vissen, vooral in de paaitijd, stroomopwaarts te zwemmen.
Wandelen, fietsen en paardrijden neemt steeds meer toe, ook over gronden die in eigendom zijn van het waterschap. Waar dat mogelijk is worden onderhoudspaden opengesteld voor recreatief medegebruik.
© Waterschap De Dommel
