Volgens het woordenboek is handhaven "zorgen dat iets blijft bestaan, bewaren, iets in stand houden". Het waterschap zorgt voor de handhaving van wet- en regelgeving waarvoor zij vanuit de Waterwet bevoegd is.
In ieder geval tot 2012 is afgesproken dat de handhavers van het waterschap nog steeds de bedrijven controleert die vóór het in werking treden van de Waterwet door het waterschap waren vergund. Gemeente of provincie is nu voortaan het handhavend bevoegd gezag, het waterschap mag nog wel bij alle rioollozingen het toezicht uitvoeren. Voor alle directe lozingen op het oppervlaktewater blijft het waterschap verantwoordelijk. In de lozingsvergunningen staat wat en hoeveel vervuiling mag worden geloosd. Ook zijn er algemene regels waaraan iedereen zich moet houden als wordt geloosd. Deze algemene regels én de vergunningsvoorschriften worden gecontroleerd door de "handhavers" van het waterschap. Als men zich niet aan de voorschriften houdt, kunnen zijn optreden door een waarschuwingsbrief te sturen. Bij de meer ernstige overtredingen zal soms bestuursrechtelijk (zoals opleggen van een dwangsom of toepassen van bestuursdwang) en/of strafrechtelijk (opmaken proces-verbaal) worden opgetreden. Als het gaat over indirecte lozingen adviseert het waterschap de gemeente/provincie die vervolgens bestuursrechtelijk kan optreden. ALs het gaat over directe lozingen zal het waterschap zelf actie ondernemen. Strafrechtelijk handhaven wordt door spciale opsporingsambtenaren van het waterschap uitgevoerd. Zij vallen hiervoor onder rechtstreekse verantwoordeliijkheid van het Openbaar Ministerie. Voor het gehele handhavingsproces is met alle Brabantse handhavingparnters een handhavingsstrategie opgesteld zodat de handhaving eenduidig en uniform kan plaatsvinden.
Handhaving wordt ook uitgevoerd voor de Keur en het nautisch beheer (recreatievaart). Controles worden ook samen met andere partners uitgevoerd zoals met de gemeente, politie, provincie of AID. Ook wordt vanuit de lucht speciaal toezicht gehouden.
Vanaf 2005 moeten alle overheden voldoen aan landelijk opgestelde (handhavings-)kwaliteitscriteria, zo ook het waterschap. Het waterschap voldoet sinds die tijd aan deze criteria. In ons "Handboek handhaving" wordt aangegeven hoe wij praktisch gezien invulling geven aan die kwaliteitscriteria. Op termijn zal een groot deel van het Handboek op het internet verschijnen.
© Waterschap De Dommel
