De afgelopen weken waren onstuimig en regenachtig, maar toch is de droogte nog geen verleden tijd. Er is dit jaar nog altijd extreem weinig regen gevallen en hoewel de behoefte aan water nu minder groot is, is de droogte nog steeds actueel. Hoe staat het er nu eigenlijk voor, en wat kunnen we op korte én langere termijn doen? Waterschappers Lonneke Schilte en Rob van Veen geven antwoord op deze en andere vragen.

Hoe droog is het nu nog?

Lonneke: “Het is nog steeds ontzettend droog. De situatie is minder acuut, omdat er minder vraag naar water is dan in het groeiseizoen, omdat er minder verdamping is en het de afgelopen weken redelijk heeft geregend. Het waterpeil in beken en sloten wisselt nogal per locatie en dat zegt ook eigenlijk niet zoveel. Het peil wordt sterk beïnvloed door bijvoorbeeld stuwen en/of begroeiing in de beek. De afvoer, de hoeveelheid water die per seconde door een beek stroomt, zegt meer. De afvoer van veel van onze beken zat begin december nog op minder dan 10 procent van het jaarlijks gemiddelde. In de zomer is dat niet ongebruikelijk, maar in deze tijd van het jaar is dat echt uitzonderlijk. Na de regenval van begin december zijn de afvoeren overigens wel gestegen tot boven de 15 procent, waarna ook het onttrekkingsverbod voor oppervlaktewater is ingetrokken. Maar het grondwaterpeil is nog steeds heel erg laag. Het grondwaterpeil ligt 30 centimeter tot wel 1 meter lager dan normaal, en op de hogere delen in het gebied zal de grondwaterstand nog verder weggezakt zijn.”

Wat zijn de gevolgen van de droogte?

Rob: “Dat er schade is aan landbouw en natuur, staat vast. Hoe groot die schade is en hoe lang de gevolgen daarvan doorwerken, zal moeten blijken. Dat hangt mede af van hoe we het voorjaar in gaan. Zeker omdat ook oktober en november droger waren dan normaal zullen we het van december en de komende twee maanden moeten hebben. Het is niet heel waarschijnlijk dat we daarmee het neerslagtekort van de afgelopen maanden in kunnen lopen.”

Zo nat mogelijk

Wat doet het waterschap nu om de schade te beperken?

Lonneke: "We doen wat we kunnen om zoveel mogelijk water vast te houden – daar waar water is. Denk aan het opzetten van stuwen en het daarmee vertraagd afvoeren van water. We hebben hier in het gebied nauwelijks mogelijkheden om (gebiedsvreemd) water in te laten, maar waar we die mogelijkheid hebben laten we maximaal water in.  
Tegelijkertijd is het steeds een risico-afweging. De beken en hoofdwatergangen zijn ook de noodafvoer, mocht er toch opeens te veel regen vallen. Om het maaien bij die watergangen achterwege te laten, is daarom niet verantwoord. Dan hebben maatregelen die eenvoudiger ongedaan gemaakt kunnen worden, zoals een hoger stuwpeil, de voorkeur. Ook dan is het een afweging tussen maximaal water conserveren en voldoende verversing houden met het oog op de waterkwaliteit en het leven in de beek. Zo wegen we steeds integraal af wat op dat moment, op die locatie, de beste keuze is.”

Water conserveren van hoog naar laag

Wat kan ik als ondernemer doen?

Rob: “Koester elke druppel neerslag die valt. Dat begint met het vasthouden van het water dat nu al is gevallen en de komende tijd gaat vallen. Heb je drainage, zet die tijdelijk dicht of zorg dat het peilgestuurd wordt. Zet stuwtjes zo hoog mogelijk. Als je die niet hebt, kun je nu ook zandzakken op een aantal plaatsen in de sloot leggen, of een skippybal voor de duiker. Extreme omstandigheden vragen om creatieve en innovatieve oplossingen. En daar is de sector goed in.”
Lonneke: “Daarnaast vraagt het om een andere manier van denken. Zeker komend voorjaar is het verstandig om je constant af te vragen: is dit de beste keuze? Juist bij de dingen die je altijd doet. Op 1 februari wil iedereen het land op, want de mestkelders zitten vol. Stel dat het dan toch wat natter is op het land, vraag je dan af of het in deze situatie verstandig is om water weg te laten lopen om het land op te kunnen. Zijn er geen manieren om later te kunnen bemesten, of om het water tijdelijk elders op te vangen? Want we hebben al het water in het komend groeiseizoen waarschijnlijk nog hard nodig.”

In het project Wel goed water geven kan jij zelf aan de slag met maatregelen op jouw bedrijf, zoals de LOP stuw. Dirk Beekmans legt in dit filmpje uit hoe een LOP stuw precies werkt. (bron: ZLTO)

Hoe kunnen we in de toekomst anticiperen op extreme weersomstandigheden?

Lonneke: “Er zijn verschillende concrete maatregelen. Een stuwtje in een eigen watergang is een heel mooi voorbeeld, waarmee je als ondernemer heel gemakkelijk zelf kunt sturen. In sommige gevallen kan peilgestuurde drainage een oplossing zijn. Er zijn vergoedingen beschikbaar voor dergelijke maatregelen, bijvoorbeeld binnen het programma ‘Wel goed water geven’. Daaronder vallen ook bepaalde bodem- of teeltmaatregelen. De bodemstructuur is heel belangrijk. Dat is een kwestie van lange adem, het organische stofgehalte verhoog je niet zomaar binnen een paar jaar. Maar het is enorm belangrijk voor het afvoeren én vasthouden van water. Verder kun je kiezen voor meer droogteresistente gewassen, of juist voor risicospreiding. Denk aan een variatie in teelten, of de teelten meer spreiden in de regio.”
Rob: “Samen met je buren en collega’s kun je verder komen. Benut de coöperatieve kracht in het gebied en daag jezelf, je buren maar zeker ook het waterschap uit met nieuwe ideeën en oplossingen voor deze extreme situaties van te weinig water. Uiteindelijk hebben we een gezamenlijk belang bij voldoende water van goede kwaliteit. Niet alleen voor droogte, maar ook voor situaties met teveel water.”

En wat doet het waterschap voor de langere termijn?

Rob: “Waar we onder andere mee bezig zijn, is het automatiseren van de grotere stuwen. Met een geautomatiseerde stuw kunnen we namelijk veel sneller inspelen op actuele omstandigheden. Voor 2019 staat er een heel aantal stuwen op de planning om geautomatiseerd te worden en in de komende jaren zullen we dat op steeds meer plekken doen.
We vinden het belangrijk om samen met ondernemers, inwoners en andere partijen uit het gebied vast te stellen wat er speelt door de droogte en wat nodig is. Afgelopen tijd hebben we daarom gesproken met verschillende partijen. Samen met de kennis die we zelf al hebben over de gevolgen van klimaatveranderingen, vertalen we dat naar concrete stappen en actiepunten.”
Houd de nieuwsbrief Boeren met Water in de gaten om op de hoogte te blijven van de stappen die het waterschap zet om op de langere termijn om te gaan met extreme droogte of neerslag.

Heeft u gevonden wat u zocht?