Op Landgoed Beukenhorst ligt nu een robuuste dijk die Vught, ook bij extreme toekomstige situaties, beschermt tegen hoogwater vanuit de Essche Stroom. De dijk is overal ruim 30 centimeter hoger dan de waterstand die vanaf 2050 statistisch gezien eens per 150 jaar kan optreden. In januari 2015 is gestart met de voorbereiding van de tracéstudie en het ontwerp van deze regionale kering. Eind 2020 was de kering klaar. De aannemer heeft alle onderhoudswerkzaamheden afgerond. Het project is overgedragen aan de afdeling beheer van het waterschap. De aanleg zelf duurde een jaar.

Omgevingsmanager Serge Polak: ”Aan beide kanten ligt de dijk in open terrein, met bestaande akkers en een strook met nieuw aangelegde natuur van afwisselend kruidenrijk grasland en struiken. Verder maken ook de A2 en de Boxtelseweg deel uit van de kering. Daarvoor is de Boxtelseweg opgehoogd en heeft de dassentunnel onder de A2 een nieuwe hoogwatervrije ingang gekregen. Waar de dijk de Beukenlaan kruist, is deze onderbroken. Er is hier een afsluitconstructie aangelegd; een zogenaamde coupure. De coupure wordt, als er een zeer hoge waterstand wordt voorspeld, binnen een paar uur gesloten met een dubbele rij damwandplanken.”

Beschermen van gemeenten tegen overstroming

In provinciale regels (Verordening Water) staat dat de bebouwde kom van gemeenten moet worden beschermd tegen overstroming. Wethouder gemeente Vught Toine van de Ven: “Door de klimaatverandering wordt het weer extremer. Daarom moeten we ervoor zorgen dat we bij heftige regenval en hoog water voldoende ruimte hebben om dat water veilig te bergen en natte voeten te voorkomen”. Uit de toetsing bleek dat Vught onvoldoende was beschermd. Eerder zijn aan de oostzijde van Vught, langs de Dommel, al kleine stukken dijk opgehoogd. Ook is er een nieuwe coupure gemaakt in het fietstunneltje onder de Randweg naar het Bossche Broek. De Essche Stroom zou zonder deze nieuwe dijk het zuidelijke deel van Vught onder water zetten. Geen grote vloedgolven, maar wel zodanig veel en hoog dat daardoor schade aan woningen en bedrijven kan ontstaan. Ook kan het overlast veroorzaken voor bijvoorbeeld energiebedrijven door het uitvallen van stroom.

Nieuwe dijk bleek beste oplossing

“De bestaande dijken verzwaren en ophogen was geen mogelijke oplossing”, legt Serge Polak uit. “Langs de Essche Stroom liggen grote natuurlijke waterbergingsgebieden die bij hoogwater moeten kunnen overstromen. Daar liggen nu ook dijken omheen, maar die ophogen zou een verlies aan waterbergend oppervlak betekenen. De dijk heeft een minimale breedte van 30 meter nodig. Dit was op de andere locaties landschappelijk niet in te passen. Het vinden van een nieuw tracé is een ingewikkelde puzzel die alleen samen met de betrokken partijen kan worden gelegd. Daarbij zijn onder andere de gevolgen voor het watersysteem, de impact op de natuur en bescherming van bebouwing in kaart gebracht. Maar ook toekomstige ontwikkelingen en de wensen van grondeigenaren zijn in beeld gebracht en tegen elkaar afgewogen.” “Bescherming van bebouwd gebied tegen overstroming is belangrijk voor het waterschap. In afstemming met omwonenden zijn de maatregelen zo goed mogelijk ruimtelijk ingepast. Cultuurhistorische en ecologisch waarden zijn zoveel mogelijk behouden. Zo werken we samen aan een klimaatrobuuste leefomgeving”, aldus Mado Ruijs, lid dagelijks bestuur Waterschap De Dommel.

Samenwerking en uitvoering

Het ontwerpen van dijken is geen alledaagse bezigheid voor Waterschap De Dommel. Op een aantal belangrijke momenten is advies en hulp gevraagd bij collega’s van Waterschap Aa en Maas. De gemeente Vught en de directie van Landgoed Beukenhorst speelden ook een grote rol bij de belangrijke keuzes. Keuzes als het gaat over waar de kering moest komen te liggen en hoe het gebied verder ingericht ging worden. Er moest rekening gehouden worden met natuur- en cultuurhistorie. “Een maatschappelijk probleem werd in 2015 op ons bord gegooid en nee zeggen was er niet bij. Als partners, met respect en begrip voor elkaar, hebben we dit uiteindelijk gemaakt tot wat het nu is. We kijken terug op een zeer plezierige samenwerking met het betrokken team!”, aldus Bibian van Rijckevorsel, eigenaar Landgoed Beukenhorst.
De hydrologische modelstudie voor de berekening van de waterstanden is uitgevoerd door Royal Haskoning DHV. IV Infra deed de tracéstudie en maakte het ontwerp van de dijk. Bosgroep Zuid begeleidde de kap en bescherming van de bomen. De aanleg van de kering is uitgevoerd door aannemer Van Beers uit Hoogeloon. Dit werd begeleid door directievoerder en toezichthouder van bureau Kragten.   

Aanvullende maatregelen in de omgeving

Op landgoed Beukenhorst wordt het oude gemaal Beukenhorst vervangen. Het gemaal zorgt voor de afwatering van het zuidelijk deel van de gemeente Vught richting de Essche Stroom. Een nieuw elektrisch gemaal met twee centrifugaalpompen vervangt het oude, versleten vijzelgemaal. Daarnaast komt er een mogelijkheid om het water bij lage rivierwaterstanden, onder vrij verval, naar de Essche Stroom af te voeren. Het gemaal komt voor een deel te liggen in de kering Beukenhorst. De werkzaamheden zijn gestart op 6 april jl. Eind dit jaar is de bouw van het gemaal klaar.

In Esch is Waterschap De Dommel op 8 maart jl.gestart met het ophogen van de dijk langs de Essche Stroom. Zo beschermen we ook de Esschenaren tegen wateroverlast. Volgens de geldende veiligheidsnormen is de kering aan de oostelijke oever van de Essche Stroom te laag. Tussen de Nergena, ten zuiden van Esch en het spoor Den Bosch-Boxtel wordt er 2,4 kilometer dijk verbeterd en aangelegd.. Afhankelijk van de beschikbare ruimte wordt er langs de beek een ‘groene dijk’ of een dijk met damwand aangelegd. Naar verwachting is dit werk aan het einde van dit jaar klaar.