Dat alle weerrecords zijn gebroken in de lange, warme en droge zomer van 2018 is niemand ontgaan. Veel mensen genoten van zonovergoten dagen. Voor boeren en waterschappers stond de keerzijde – droogte, hitte en watertekort - dagelijks op het programma. Hoe staat het er nú voor in het Dommelgebied?

droge sloot met stuw zomer 2018

Aanhoudende droogte baart zorgen

Eind september spreken we nog steeds van aanhoudende droogte. Het KNMI noemt het nog uitzonderlijk droog. Er valt geen regen van betekenis; we komen zo’n 300 mm regen tekort. De grondwaterstanden zijn zeer laag. De afvoer in beken en sloten is wat toegenomen, maar nog steeds laag. In bijna het hele Dommelgebied geldt nog een onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater. We blikken hieronder terug op de afgelopen maanden. En hoe gaan we verder? 

 De droge feiten op een rij

April was zacht. In april en mei vielen plaatselijk nog enkele fikse buien. Mei, juni, juli en augustus braken weerrecords: zeer warm, zeer droog en zeer zonnig.
September eindigt ook gemiddeld warmer en droger dan normaal.
knmi klimatologie-overzichten

Zeer warm en zonnig

  • Warmste zomer in drie eeuwen KNMI seizoensoverzicht
  • De langste regionale hittegolf ooit in Zuidoost-Nederland (12 juli- 9 augustus)
  • Zeer zonnige zomer met gemiddeld 765 zonuren tegen 608 uren normaal

Zeer droog

  • De zomer (juni-juli-augustus) was landelijk met 105 mm regen extreem droog. Tegen een langjarig gemiddelde van 225 mm. Het was een van de droogste zomers sinds 1906.
  • De droogte, die al in mei was begonnen, zette in juni en vooral juli onverminderd voort.  In juli viel slechts 11 mm tegen 78 mm normaal. Het was de droogste julimaand sinds er gemeten wordt.  Het neerslagtekort liep begin augustus op tot meer dan 300 mm om schommelt sindsdien op dat niveau. Ook in september viel gemiddeld maar de helft van normaal. 
  • Begin augustus was de droogte op zijn top, droger dan in recordjaar 1976.
    Neerslagtekort in Nederland in 2018

In zwart het verloop van het neerslagtekort van 1 april tot 1 september. Vanaf begin augustus rond 300 mm tekort. Blauw laat zien dat in september het tekort normaal gesproken bijna 100 mm is. Neerslagtekort is hoeveelheid  regen minus de verdamping. 

Terugblik

Gevolgen droogte in Dommelgebied

Verdroogd-gewas

De afgelopen maanden vielen veel sloten en delen van beken droog. In beken mét water stroomde minder dan 10% van de normale hoeveelheid. De waterkwaliteit nam sterk af. Veel beken kamp(t)en met flinke zuurstoftekorten, met onder andere vissterfte als gevolg. De watertemperatuur nam enorm toe, waterplanten en algen groeiden sneller. Op 32 locaties ontstond blauwalg en op 4 plekken botulisme.
Het grondwater is sinds begin april flink gezakt en ook nu nog zeer laag. Soms tot 1 meter onder het normale peil.

Huidige situatie grondwaterstand in Dommelgebied

Huidige situatie grondwaterstand in Dommelgebied

Neerslagtekort 2018 vergeleken met andere jaren

Overzicht-neerslagtekort-

Beregening

Beregenen met oppervlaktewater was deze zomer maar zeer beperkt mogelijk: Er was gewoon te weinig water. Ook nu nog gelden onttrekkingsverboden voor oppervlaktewater.
Kaartje huidige onttrekkingsverboden: actuele-situatie

Alleen in het witte gebied mag oppervlaktewater onttrokken worden. (situatie sept 2018)

Ondanks de droogte en maatschappelijke druk op een extra verbod, kon het beregeningsbeleid voor grondwater gevolgd worden. Op 1 april waren de grondwaterstanden nog gemiddeld en is er dus geen extra grondwateronttrekkingsverbod ingesteld. Voor veel boeren geldt altijd een voorjaarsverbod op het beregenen van grasland, omdat ze in kwetsbaar gebied zitten. Datzelfde geldt voor het verbod in juni en juli om overdag (11-17u) grasland te beregenen met grondwater. Veel van onze boeren hebben ‘s nachts de wekker moeten zetten om hun graspercelen te kunnen beregenen.

Ondanks de grote behoefte en het nijpende watertekort, hebben boeren zich over het algemeen goed aan de regels gehouden. De overtredingen betroffen het urenverbod of illegaal (gebruik van) grondwaterputten.

Maatregelen in het veld

Onze mensen in het veld én op kantoor bleven paraat om de situatie goed te volgen en acties te ondernemen waar het kon. Zo werd het peilbeheer aangepast en is tijdens de droogte bewust minder gemaaid om zoveel mogelijk water vast te houden. Ook bij lage afvoeren probeerden we enige stroming te behouden. Intussen is het maaien gecontroleerd weer opgepakt. Waar te weinig water is, kan de maaiboot nog niet worden ingezet.
Op de waterinlaat-locaties werd de wateraanvoer maximaal benut. Ook moest een paar keer door droogte ontstane brand bestreden worden. Voor de Reusel kwam een kanoverbod. Op diverse plekken zijn vissen overgezet naar ander water. Waar nodig werden dode vissen geruimd. Uiteraard werden de onttrekkingsverboden gecontroleerd in het veld.

In de Reusel, Tongelreep, Keersop, Beerze  en Beekloop troffen we bijzondere noodmaatregelen om onomkeerbare natuurschade te voorkomen. We pompten grondwater op om de beken van een klein laagje water te voorzien. Dankzij de medewerking van de eigenaren van de putten, kreeg de natuur een kans op overleving en herstel.

VOORUITBLIK

Wateroverlast én droogte in evaluatie actieplan

Na de extreme regenval en wateroverlast in juni van 2016 stelden we samen met boeren en andere partijen uit het gebied actieplan Leven-de-Dommel op. Met  daarin 24 maatregelen die moeten bijdragen aan een ‘klimaatrobuust’ watersysteem, dat tegen een stootje kan. In natte en in droge perioden. In 2016 kampten we met regionale wateroverlast en schade. 2018 bracht langdurige droogte en watertekorten in het hele land. Weer een stresstest van het watersysteem en de organisatie.
Op dit moment evalueren we de voortgang van het actieplan. Uiteraard nemen we de feiten en de ervaringen van deze lange, droge en hete zomer daarin mee.

Wilt u betrokken worden bij de evaluatie van het actieplan, die de komende maanden gepland staat? Neem dan contact op met Rob van Veen.

Start nu met aanvullen grondwatervoorraad

Door de droogte staat het grondwater in het grootste deel van ons gebied veel lager dan normaal in deze periode. Het peil moet omhoog om volgend jaar met een goede basisvoorraad het groeiseizoen in te gaan. Dit betekent dat alle partijen vanaf nu zoveel mogelijk water moeten vasthouden. De terreinbeheerders in hun gebieden, het waterschap in de beken door (automatische) stuwen zo lang mogelijk op een hoog peil te houden en de agrariërs in de sloten en kleinere watergangen.

We roepen boeren op om - vanaf vandaag - water in de sloten vast te houden. Dat kan door de (lop)stuwtjes die ze zelf kunnen bedienen, hoog of zelfs dicht te zetten. Diverse boeren hebben zelf al dit initiatief genomen. 

Ook na 1 oktober geen onttrekking uit Beerze, Reusel en Nete

De extreme droogte maakt het noodzakelijk om het halfjaarverbod dat standaard op 1 oktober zou aflopen, te verlengen tot er weer voldoende afvoer is. Er mag geen beregeningswater opgepompt worden uit beken en sloten in de stroomgebieden van de Beerze, Reusel en Nete ten zuiden van het Wilhelminakanaal en voor Park Meerland in Eindhoven.

Heeft u gevonden wat u zocht?