Stuw en vislift Opwettense Watermolen
"We hebben hier iets moois neergezet: een stuw waarmee we het waterpeil in de Kleine Dommel én voor de molen veel preciezer kunnen sturen. Daarnaast ligt hier een nieuwe vislift, zodat vissen weer stroomop- en afwaarts kunnen zwemmen. De eerste vissen weten hem al te vinden. En dat alles in een landschap waar erfgoed, natuur en waterbeheer samenkomen. Dat maakt dit project echt bijzonder."
Een kijkje tijdens de werkzaamheden
Bekijk deze video over het werk aan de stuw en de vislift
Watermolens zijn belangrijke plekken in ons watersysteem. Ze helpen om het waterpeil in de omgeving goed te regelen. Bij elke molen spreken we af hoe hoog of laag het water mag staan. Dat noemen we het molenpeil. Dit bepalen we samen met de molenaar. Zo is er genoeg water om de molen te laten draaien én blijft er voldoende water voor de natuur langs de Kleine Dommel.
Nieuw molenpeil
Het is belangrijk dat de Opwettense Watermolen goed kan blijven draaien. Daarom hebben we in 2023 samen met de molenaar een nieuw molenpeil vastgesteld. Dit is het waterpeil waarbij de molen goed werkt.
Bij het bepalen van dit peil is ook gekeken naar het beekdal van de Kleine Dommel. We willen voorkomen dat het gebied uitdroogt. Door klimaatverandering krijgen we vaker hevige regenbuien, maar ook langere perioden van droogte. Daarom zoeken we naar oplossingen die hier beter tegen kunnen.
Met het nieuwe molenpeil stroomt het water minder snel uit het gebied weg. Zo kunnen we water langer vasthouden en gaan we verdroging tegen.
Opknappen stuw
Bij de watermolen in de Kleine Dommel stond een oude stuw die het waterpeil regelde. Deze stuw was ongeveer 75 jaar oud en werd met houten schuiven nog met de hand bediend. Het was lastig de houten schuiven met de hand open en dicht te zetten. Daarom is de stuw opgeknapt en geautomatiseerd. Het waterpeil kan nu makkelijker en nauwkeuriger worden geregeld, wat helpt om water langer vast te houden in het gebied.
Erfgoed
De Opwettense Watermolen is een rijksmonument. Bij het vernieuwen van de stuw is daarom goed rekening gehouden met het monument en de omgeving. Samen met de Molenstichting Noord‑Brabant hebben we een visie gemaakt voor het watermolenlandschap. Het ontwerp van de stuw past bij het historische uiterlijk. Veel nieuwe onderdelen zijn weggewerkt achter bakstenen muren en oude elementen, zoals tandheugels, hekwerk en de poort, zijn teruggebracht. Zo draagt het project bij aan klimaatadaptatie en natuurherstel, terwijl het erfgoed behouden blijft.
Stuw geen hindernis meer voor vissen dankzij vislift
We hebben gezorgd dat de stuw ook vispasseerbaar is. Dit is gedaan door naast de stuw een vislift te plaatsen. De vislift kun je vergelijken met een wenteltrap onder water, waardoor vissen het hoogteverschil van de stuw kunnen overbruggen. Doordat de vislift stuurbaar is op stroomsnelheid, is deze geschikt voor alle vissoorten. Bijzonder is dat een camera in de vislift de verschillende vissen herkent en deze ook op beeld vastlegt.
Planning
Afgerond: 2026
Het grote werk is klaar: de stuw is opgeknapt en geautomatiseerd. Hierdoor kunnen we het waterpeil in de Kleine Dommel én voor de molen veel preciezer kunnen sturen. Ook de vislift is geplaatst. Hierdoor kunnen vissen de stuw passeren.
Bekijk via de camera in de vislift de verschillende vissen die door deze vislift zwemmen.
Afgerond: 2025
Vanaf 22 augustus zijn de werkzaamheden gestart: het opknappen en automatiseren van de stuw en het plaatsen van de visflift. Het grote werk duurt tot eind 2025.
Lees hier het bericht Slim waterbeheer bij historische Opwettense Watermolen
Bekijk deze video van Lokale Omroep Nuenen over het werk aan de stuw en de vislift
Afgerond: november 2023
Het algemeen bestuur van Waterschap De Dommel heeft op 29 november 2023 het nieuwe molenpeilbesluit vastgesteld.
Afgerond: september 2023
Het dagelijks bestuur van Waterschap De Dommel heeft op 5 september 2023 het ontwerp molenpeilbesluit vastgesteld.
Afgerond: 16 mei 2023
Inloopbijeenkomst nieuw molenpeil Opwettense watermolen
Opwettense Watermolen
De Opwettense Watermolen is van oorsprong een graan- en oliemolen met twee raderen. Het is van de oudste molens in het Dommeldal. We denken dat de molen er al in de 11e eeuw stond. Het eeuwenoude toponiem ‘wetten’ verwijst naar het natte karakter van het dal. Vrij vertaald betekent ‘’Opwetten’’ de bovenstrooms gelegen natte beemden. Vincent van Gogh woonde zo’n 135 jaar geleden in Nuenen en kwam vaak bij de molen met het grootste waterrad van Nederland. Hij maakt er een olieverfschilderij van: de Watermolen te Opwetten.
Meer informatie
Heb je misschien nog vragen, dan kun je contact opnemen met Hans Koekkoek (projectleider) via email hkoekkoek@dommel.nl of tel: 0411-618618
Samenwerking en financiering
Waterschap De Dommel voert het project uit in afstemming met de gemeenten Nuenen en Eindhoven. Voor het uitvoeren ontvangen we een financiële bijdrage van de Provincie Noord-Brabant en het Project Erfgoeddeal Watermolenlandschappen en Klimaatadaptatie.
