Herinrichting Tongelreep

In de vorige eeuw is de beek recht gemaakt. Het doel was meer en sneller water te kunnen afvoeren. Nu hebben we vaker te maken met extreem droge en extreem natte periodes. Om daartegen opgewassen te zijn, heeft water meer ruimte gekregen. Het water stroomt zo minder snel het gebied uit. Het beekdal en de omliggende vennen en bosgebieden hebben zo minder last van verdroging.

Stand van zaken fase 1

We hebben het project Tongelreep in verschillende fasen uitgevoerd. Het plan van fase 1 is klaar en ging vooral over het gebied ten noorden van de stuw Driebruggen. Raad van State heeft over de documenten voor Projectplan Waterwet geen beroepen ontvangen. Van Beers Hogeloon heeft de werkzaamheden uitgevoerd. Zij zijn gestart op 14 juni 2021 bij de Mariahoeve in Valkenswaard. 

Stand van zaken Fase 2

Provinciale Staten hebben het Definitief Projectplan Waterwet (D-PPWW) en het Definitief Provinciaal Inpassingsplan (D-PIP) voor fase 2 vastgesteld op 11 juni 2021. Het projectplan van fase 2 gaat vooral over het gebied van de Achelse Kluis naar de stuw Driebruggen. Dit plan hebben we kunnen maken met hulp  van grondeigenaren, bewoners en diverse organisaties. 

Aanpak

Als waterschap zorgen we dat het gebied beter water kan vasthouden. De Tongelreep heeft daarvoor een natuurlijkere loop gekregen, zoals de situatie vóór de kanalisatie rond het jaar 1900. Om de kwaliteit van het water te verbeteren, hebben we de stroomsnelheid in de beek verhoogd. Bijvoorbeeld door:

• flauwere oevers te maken
• de bodem van de beek omhoog te brengen
• of meer bochten in de beek aan te brengen

In het gebied hebben we te maken met stikstof door verkeer, industrie en veehouderij. We werkten aan de natte bosjes en vennen rond de beek om die minder gevoelig te maken voor stikstof. Denk onder andere aan het op peil brengen en houden van de grondwaterstanden. Bij de aanpak stikstof in Brabant zijn veel partijen betrokken. Zoals collega-overheden en ondernemers, boeren, terrein- en natuurbeheerders en brancheorganisaties. Op het informatieplatform Aanpak Stikstof staat veel informatie bij elkaar. Het platform is openbaar en is voor iedereen die meer wil weten van de ontwikkelingen in Brabant. Je vindt er achtergrondinformatie en de belangrijkste documenten, informatie over bijeenkomsten, nieuws en veelgestelde vragen. 

Het is niet overal te voorkomen dat maatregelen gevolgen hebben op grond bij het beekdal. Het waterschap heeft altijd nauw contact met de direct betrokken boeren, grondeigenaren en natuurbeheerders gehad in alle fasen. Het ontwerpen en uitvoeren van plannen hebben we gedaan in overleg met alle betrokkenen. We hebben ook gekeken naar het grondgebruik zoals het nu is. Regelmatig waren we in het beekdal om te kijken naar de situatie en de omgeving. Zo controleerden we wat we moesten doen en konden we het project tot een goed einde brengen.

Projectgebied

De Tongelreep komt bij de Achelse Kluis vanuit België ons land binnen. Het stroomt in Eindhoven in de Dommel. In dit project nemen we maatregelen tussen de Achelse Kluis tot voorbij de Valkenswaardse visvijvers. Het gedeelte van de beek tussen de Achelse Kluis en Drie Bruggen richten we opnieuw in. Een gedeelte van de Tongelreep en het beekdal hebben we al aangepakt. Zo is de beek ten noorden van Achelse Kluis in de jaren ’90 weer gaan slingeren. In 2006 hebben we al gewerkt tussen stuw Drie Bruggen en de Leenderweg / Valkenswaardseweg.

Europese natuurdoelen

Dit project is onderdeel geweest van een groter plan. We willen verdroging tegengaan van het natuurgebied Groote Heide en Leenderbos. Grote delen van dit gebied zijn zo waardevol, dat ze Europees beschermd zijn. We beschermen dit kwetsbare gebied door maatregelen tegen verdroging. En ook tegen de schadelijke invloed van stikstof. Dit hebben we gedaan met een totaalaanpak: we werkten aan het richtlijnen voor Natte Natuurparels, de Kaderrichtlijn water (KRW), Natura 2000 en het voormalig Programma Aanpak Stikstof.

Doorlopen stappen

Stap 1 - Notitie Reikwijdte en Detailniveau

Hier ligt het accent op het maken van het programma van eisen (PvE) en het maken van de notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD).

Programma van eisen (PvE)

In het programma van eisen staan de harde richtlijnen van het project. Denk daarbij aan punten waar we voor het project (volgens de wet) minimaal aan moeten werken. Daarnaast hebben we ook alle wensen en eisen uit de omgeving in het PvE opgehaald. Later hebben we afgewogen welke wensen en eisen we mee konden nemen in het project en welke niet.

NRD

De m.e.r.-procedure start met het maken van een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Daarin staat het antwoord op de vraag voor welke alternatieven we de milieueffecten gaan onderzoeken. En hoe gedetailleerd we dat willen doen. Deze notitie kun je bekijken en je kunt jouw reactie hierop geven.

•     Reikwijdte: welke alternatieven, welke milieuaspecten?
•     Detailniveau: hoe uitgebreid, op welke manier?

Stap 2 - me.r.-procedure

Opstellen concept MER

Hier ligt het accent op het maken van het concept MER. MER staat voor milieueffect rapportage. Hierin staan milieueffecten voordat de overheid er een besluit over neemt. Dit is verplicht als een organisatie maatregelen wil nemen die grote gevolgen hebben op de omgeving. Voor dit project Tongelreep was het niet nodig om het te maken. Wij hebben gekozen om op vrijwillige basis een m.e.r.-procedure te starten. Zo wisten we zeker dat alle mogelijkheden in beeld zijn gebracht. En konden we een afweging en keuze maken. Het uitvoeren van de MER is ook een manier om meer mogelijkheden onder de loep te nemen. Een onafhankelijk bureau beoordeelt het op omgevings- en milieueffecten. Uiteindelijk komt hier dan een voorkeursvariant uit. Om dit met iedereen te bespreken, hebben we een openbare bijeenkomst om het voorkeursalternatief georganiseerd.

Stap 3 - Ontwerpplannen

De voorkeursvariant vertalen we in het Projectplan Waterwet en in de 'provinciaal inpassingsplan' (PIP).

Projectplan Waterwet (PPWW)

In het Projectplan Waterwet maken we het voorkeursalternatief zodat er duidelijke maatregelen komen. Het projectplan beschrijft het werk en de wijze hoe we het kunnen uitvoeren. Ook in die fase voerden we keukentafelgesprekken om de verschillende mogelijkheden van maatregelen met te bespreken. Zo konden we samen komen tot een goed ontwerp projectplan komen.

PIP

PIP staat voor 'provinciaal inpassingsplan'. Een provinciaal inpassingsplan is te vergelijken met een bestemmingsplan in een gemeente. De provincie wil graag dat ook voor haar de belangrijke punten terugkomen Daarom hebben we dit inpassingsplan gemaakt. Het gemeentelijke bestemmingsplan geldt dan niet meer.

Onderzoeken

Wij hebben onderzoeken laten uitvoeren die nodig zijn voor het Projectplan Waterwet, PIP en de vergunningen. Zo konden procedures soepel verlopen.

Stap 4 - Procedures

Iedereen kan reactie geven op het Projectplan Waterwet, MER, PIP en de vergunningen. Je kunt jouw opmerkingen en aanbevelingen als reactie daarop doorgeven. Hierna beantwoordden wij de reacties en stelden wij een Nota van Ambtshalve op. Eventuele aanpassingen voerden we door. Zo konden wij het Projectplan Waterwet, de PIP en de MER definitief maken.

Doordat we plannen konden koppelen, kon men reacties op alle onderdelen tegelijk geven. Wij konden vervolgens de reacties tegelijk behandelen. Dit zorgt voor een duidelijk en eenduidige beantwoording. Het resultaat was een onherroepelijke vaststelling van het Projectplan Waterwet, MER en PIP.

Stap 5 - Aanbesteding en uitvoering

Op het moment dat het projectplan Waterwet was vastgesteld, startten we met de aanbestedingsprocedure. We hebben het project in diverse fases opgeknipt, om zo min mogelijk vertraging door procedures op te lopen. Fase 1, fase 2a en fase 2b zijn klaar.

Samenwerking

Waterschap De Dommel heeft in het gebied maatregelen genomen om de natuur in en rond het water te verbeteren. Onze bossen en vennen dreigen te verdrogen. Het is zó droog dat we water langer moeten vasthouden. De kwetsbare natuur staat onder druk. Bijzondere planten en diersoorten in het van oorsprong moeras- en vennengebied zijn (bijna) verdwenen. We verbeteren daarom ook de kwaliteit van het water.

Door klimaatverandering en verdroging is er veel hinder is in ons beheergebied; bij boeren, de natuur en inwoners. Het watersysteem is kwetsbaar geworden. Niets doen was geen optie!

We werkten met veel organisaties samen en overleggen regelmatig met hen.

Belangrijke partners waren provincie Noord-Brabant, Brabants Landschap, Staatsbosbeheer en de gemeenten Valkenswaard en Heeze-Leende. Daarnaast werkten we samen met particulieren en boeren. Provincie Noord-Brabant heeft financiële steun gegeven aan het project.

Gebiedsgerichte aanpak Grenscorridor

Het projectgebied van herinrichting van het beekdal van de Tongelreep is uitgevoerd binnen het werkgebied van gebiedsgerichte aanpak Grenscorridor. Hierin werken Nederlandse en Belgische overheden, natuurorganisaties en de agrarische sector samen aan een omgeving waar het fijn wonen en werken is. De gebiedspartners van Grenscorridor brengen water en bodem op orde. Want dat is van belang voor de natuur, het landschap, de landbouw en de gezondheid van de mensen in het gebied. 

De gebiedspartners van Grenscorridor staan voor verschillende uitdagingen: natuurherstel, verbetering van de waterkwaliteit, herstel van het watersysteem, ontwikkeling van toekomstbestendige landbouw, het tekort aan woningen, het in balans brengen van natuur en recreatie, de opwek van duurzame energie, de groeiende behoefte aan (verschillende vormen van) vervoer en de vermindering van stikstofuitstoot. Projecten die zich op één van deze uitdagingen richten, dragen bij aan de doelen van Grenscorridor. Natuurlijk stemmen we onderling af en delen we, waar nodig, informatie met elkaar. De Grenscorridor-projecten hoeven niet tegelijk te lopen. Lees meer over de gebiedsgerichte aanpak op grenscorridor.nl. 

Meer informatie

Ben je grondeigenaar en wil je iets met ons bespreken, of heb je vragen over het uitgevoerde project? Neem dan contact op per e‑mail: projecttongelreep@dommel.nl