De Run ontspringt bij Weebosch vlakbij de Belgische grens, stroomt door de gemeente Bergeijk en Eersel en komt bij Veldhoven in de Dommel uit. Tot halverwege de 20ste eeuw was de Run een slingerende beek. In de winter en het voorjaar liep het beekdal van de Run bij hoge waterstanden onder water. De gronden in het beekdal waren hierdoor erg nat en begroeid met heide en bossen die hierop goed gedijden. In het beekdal lagen kleine agrarische perceeltjes, omringd met hagen van struweel.

In de tweede helft van de 20ste eeuw is de Run rechtgetrokken en verruimd. Veel van de oorspronkelijke slingers zijn verdwenen. Dit leidde tot ontwatering van het beekdal. Door de aanleg van sloten en greppels is het beekdal verder ontwaterd en geschikt gemaakt voor agrarisch gebruik. In de Run werden stuwen geplaatst om het waterpeil kunstmatig te beheersen. In het beekdal vestigden zich veel agrarische bedrijven. De gronden in het beekdal worden momenteel agrarisch intensief bewerkt.

Door de ontwatering van het gebied zijn veel van de oorspronkelijke natte gronden met hun typische flora en fauna verdwenen. In natuurgebied Grootgoor verruigen de broekbossen door verdroging. Door de aanwezigheid van stuwen is de stroming in de beek grotendeels weggevallen. Hierdoor is de waterkwaliteit verslechterd. En de stuwen belemmeren vissen om vanuit de Dommel te migreren naar hun voortplantingsplaatsen in de Run.

De verslechtering van de waterkwaliteit, het niet kunnen migreren van vissen, de verdroging van de natuur en het intensieve agrarische gebruik van grote delen van het beekdal hebben geleid tot een lage biodiversiteit in het beekdal van de Run.

Met de klimaatverandering worden de weersomstandigheden steeds extremer. Periodes van hevige en langdurige buien wisselen af met periodes van langdurige droogte. Doordat de Run in de huidige situatie het water te snel afvoert, leidt extreme neerslag tot grote kortstondige waterafvoeren in de Run. Hierdoor ontstaat wateroverlast in delen van het benedenstrooms gelegen Eindhoven.

Om het probleem van de wateroverlast en de lage biodiversiteit aan te pakken, werken we aan herstel van het beekdal van de Run. Dit doen we door de ooit rechtgetrokken beek ondieper te maken en weer te laten slingeren. Een aantal sloten en greppels in het beekdal worden gedempt om verdroging tegen te gaan. Zo ontstaat een breder beekdal waarin we meer water kunnen vasthouden, ook in tijden van droogte. Daarnaast voeren we aanvullende werkzaamheden uit om de verdroging van de karakteristieke broekbossen in Natte Natuurparel Grootgoor tegen te gaan.

Ter hoogte van Grootgoor maken we een waterbergingsgebied om bij extreme neerslag tijdelijk water te kunnen bergen. De meeste stuwen in de Run worden verwijderd. Bij de stuwen die blijven staan, zorgen we dat vissen de stuwen kunnen passeren. Hiermee maken we het mogelijk dat vissen vrij migreren in de Run. Langs de Run richten we percelen in als onderdeel van het Natuurnetwerk Brabant.

De doelstellingen van het project zijn als volgt:
•    Het realiseren van gestuurde waterberging in Grootgoor.
•    Het verbeteren van de waterkwaliteit.
•    Het tegengaan van verdroging in Natte Natuurparel Grootgoor.
•    Het inrichten van percelen in het Natuurnetwerk Brabant.
•    Het realiseren van recreatieve voorzieningen en landschappelijke elementen.

Voor deze plannen is ruimte nodig. Daarom zoeken we samenwerking met agrariërs, grondeigenaren, gemeenten, natuurorganisaties en de provincie. Samen kijken we welke gronden voor de plannen aangekocht of geruild kunnen worden. Het is ook mogelijk dat grondeigenaren zelf initiatieven realiseren die een bijdrage leveren aan de doelstellingen. Alleen samen maken we van de Run weer een levendig en robuust beekdal!

Aanpak

Het aanpassen van de Run maakt deel uit van de gebiedsimpuls N69. Hierin hebben verschillende partijen rondom de toekomstige N69 afgesproken de ruimtelijke kwaliteit van het gebied te verbeteren. Dit resulteerde in het najaar 2016 onder andere in een visie voor het beekdal van de Run. Waterschap De Dommel werkt deze visie voor het beekdal van de Run verder uit in concrete plannen en zorgt voor de realisatie.
We onderscheiden de volgende deelgebieden:
1.    De Run tussen N397 en Grootgoor.
2.    De Run door Grootgoor.
3.    De Run tussen Grootgoor en de Dommel.
4.    Bovenstroomse deel van de Run tot N397
Onderstaand is per deelgebied toegelicht hoe wij de Run per deelgebied aanpassen om te voldoen aan de doelstellingen. De uitwerking van de visie naar concrete plannen doet het waterschap in samenwerking met de omgeving. In een zogenaamd gebiedsproces betrekken wij onder andere grondeigenaren, omwonenden, belangenverenigingen en gemeentes.

De Run tussen N397 en Grootgoor

In dit deelgebied herstellen we de beekloop van de Run. Dit doen we door de beek weer te laten slingeren. Door het aanbrengen van slingers vergroten we de lengte van de beek. Hierdoor neemt het verhang (hoogteverschil) in de beek af en kunnen we de bestaande stuw verwijderen. Vissen kunnen daardoor weer vrij migreren. Waar mogelijk verlagen we direct langs de beek het maaiveld. Hierdoor ontstaat een breder beekdal met kenmerkende vegetatie. Het beekdal kan in natte periodes meer water bergen en in droge periodes meer water vast houden. Daarnaast geven we de beek een andere bedding. Bij lage waterstanden stroomt de beek door een klein en ondiep stroomprofiel. Hierdoor houdt de beek ook bij lage waterstanden voldoende stroomsnelheid. Dit draagt bij aan de verbetering van de waterkwaliteit. Naast de beek leggen we een strook natuur aan. Deze strook maakt onderdeel uit van het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Bij hoge waterstanden in de Run stroomt het water door de NNB.

De Run door Grootgoor

In dit deelgebied voeren we de volgende maatregelen uit:
•    Herstel beekloop van de Run
•    Aanleg gestuurde waterberging
•    Verwijderen van bestaande stuwen
•    Herstel Natte Natuurparel Grootgoor

Over ca. 2  km lengte herstellen we de loop van de beek. Dit doen we door de beek weer te laten slingeren. Daarnaast geven we de beek een andere bedding waarin we meer variatie in stroomsnelheid en bodemstructuur creëren. Dit draagt bij aan de verbetering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Van een deel van de gronden langs de beek verlagen we het maaiveld. Op deze gronden ontstaat moerassige vegetatie.

In dit deelgebied van de Run liggen twee stuwen. Deze stuwen halen we weg. Dit is mogelijk omdat we de beek laten slingeren. Hierdoor neemt de lengte van de beek toe en het verhang (hoogteverschil) af. Door het weghalen van de stuwen kunnen vissen vrij migreren in de Run.

Een deel van Grootgoor richten we in als een gebied voor ‘gestuurde waterberging’. Om de gestuurde waterberging te kunnen regelen, bouwen we ter hoogte van de toekomstige N69 een nieuwe stuw. In periodes van langdurige en extreme regenval trekken we deze stuw op. Hierdoor loopt bovenstrooms van de stuw een deel van Grootgoor onder water en ontstaat een tijdelijke waterberging met een oppervlak van maximaal 70 hectare. Met de inzet van de waterberging voorkomen we wateroverlast in lager gelegen gebieden van de stad Eindhoven. Alleen in extreme situaties zetten we de waterberging in. Dit zal naar verwachting eens in de 10 tot 25 jaar voorkomen. De stuw staat in normale situaties naar beneden zodat deze passeerbaar is voor vissen.

Het natuurgebied Grootgoor is aangemerkt als een Natte Natuurparel (NNP). Dit is een natuurgebied met bijzondere planten en dieren die afhankelijk zijn van voldoende en schoon water. De bossen in dit gebied zijn de restanten van de oorspronkelijke broekbossen. De huidige conditie van deze natte natuurparel is niet goed. Dit omdat het gebied te veel is verdroogd. We gaan het gebied opnieuw vernatten door slootjes en greppeltjes in het gebied te dempen. Door het afgraven van een aantal percelen verlagen we plaatselijk het maaiveld waardoor extra vernatting plaats vindt. Het schone kwelwater (kwel is grondwater dat onder druk aan de oppervlakte uit de bodem komt) dat in dit gebied opkomt wordt hierdoor langer vastgehouden. Schoon kwelwater is voor veel bijzondere planten erg belangrijk.

De Run tussen Grootgoor en de Dommel

Net als in het deel tussen N397 en Grootgoor herstellen we in dit gedeelte de beekloop van de Run door de beek te laten slingeren. Hiermee vergroten we de lengte van de beek en maken we het beekdal breder. Daar waar mogelijk verlagen we van de gronden direct langs de Run het maaiveld. Hierdoor ontstaat een breder beekdal dat in natte periodes meer water kan bergen en in droge periodes water langer vast houdt.

Daarnaast geven we de beek een andere bedding. Bij lage waterstanden stroomt de beek door een klein en ondiep stroomprofiel. Hierdoor houdt de beek ook bij lage waterstanden voldoende stroomsnelheid. Dit draagt bij aan de verbetering van de waterkwaliteit. Naast de beek leggen we een strook natuur aan. Deze strook maakt onderdeel uit van het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Bij hoge waterstanden in de Run stroomt het water door de NNB.

In de Run nabij de Kempense Plassen renoveren we de bestaande stuw. Om de stuw bouwen we tevens een vispassage. Vissen kunnen hierdoor vrij migreren tussen de Dommel en de Run. De werkzaamheden voor de renovatie van de stuw en de bouw van de vistrap vinden plaats tussen augustus en oktober 2019.

Bovenstroomse deel van de Run tot N397

In dit deel zijn al ecologische verbindingszones gerealiseerd. In de toekomst breiden we de ecologische verbindingszones mogelijk nog verder uit. Ook voeren we in dit deel mogelijk nog beekherstel uit door de beek opnieuw te laten slingeren. De plannen hiervoor moeten nog worden uitgewerkt.

Samenwerking

Om bovengenoemde plannen mogelijk te maken is ruimte nodig. Samen met eigenaren van gronden langs de Run gaan we na welke gronden we kunnen aankopen of ruilen voor het beekherstel en de ontwikkeling van natuur. We kopen of ruilen alleen gronden als de grondeigenaren op vrijwillige basis daar mee instemmen. Voor dit project worden geen gronden onteigend.

Ook is het mogelijk dat grondeigenaren zelf natuur beheren of zelf natuur ontwikkelen. Hiervoor zijn subsidieregelingen beschikbaar. Uiteraard moeten de particuliere initiatieven wel passen binnen de doelstellingen van het beekherstel en de natuurontwikkeling. Ieder initiatief is anders. Daarom zoeken wij samen met de initiatiefnemers naar mogelijkheden.

De plannen voor het beekherstel en de natuurontwikkeling hebben een breed maatschappelijk belang. We vinden het daarom belangrijk dat we een zo breed mogelijk draagvlak voor de plannen hebben. Dit kan alleen als we daarbij ook rekening houden met de belangen van o.a. agrariërs, omwonenden, recreatie, natuur- en cultuurorganisaties. Met alle belanghebbenden gaan we in overleg. Voor omwonenden en geïnteresseerden organiseren we gebiedsbijeenkomsten.

Voor het beekherstel en de natuurontwikkeling van de Run werken we samen met een aantal partners. Dit zijn de gemeenten Bergeijk, Eersel en Veldhoven, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en IVN. Daarnaast is samenwerking gezocht met de ZLTO. In het kader van de aanleg van de N69 werken we samen met de provincie en de aannemer van de N69.

Samen maken we van de Run weer een levendige en robuuste beek!

Samenwerking

Belangrijke samenwerkingspartners zijn de gemeenten Bergeijk, Eersel en Veldhoven, Staatsbosbeheer en IVN Veldhoven-Eersel. Daarnaast is samenwerking gezocht met de ZLTO-afdelingen Bergeijk en Eersel-Veldhoven en individuele agrariërs. Ook in het kader van de gebiedsimpulsN69 werkt het waterschap nauw samen met alle belanghebbende partijen.

Subsidie

Het project wordt mede mogelijk gemaakt met financiële steun van de provincie Noord-Brabant. 

Digitale nieuwsbrief

Wilt u op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rond het project De Run? Abonneer u dan op de digitale nieuwsbrief.

Meer informatie?

Heeft u nog vragen, dan kunt u contact opnemen met Boris Everwijn (projectleider) of Otto Snellen (omgevingsmanager) via run@dommel.nl

Downloads

Heeft u gevonden wat u zocht?