Olifantengras breed inzetbaar basismateriaal voor de bouw
Mooi voorbeeld van een ‘transitiegewas’ is olifantengras (Miscanthus). Joost Sterke (52) van Sterke Kwekerijen in Haaren teelt het al tien jaar. Het product kent veel toepassingen. Je kunt er potgrond mee verrijken en afdekken. Maar het kan ook het fossiele bouwmaterialen vervangen zoals piepschuim, steenwol of betongranulaat. “Qua duurzaamheid snijdt het mes aan veel kanten. Bemesting en gewasbescherming zijn na de vestigingsfase nauwelijks nog nodig. En het gewas kan prima tegen droogte en nattigheid.”
Joost turnde de varkenshouderij van zijn vader om in een plantenkwekerij. Op een nat, afgelegen perceel van 1,2 hectare probeerde hij de teelt van Miscanthus uit. Dat beviel prima. “Het eerste jaar vroeg het om wat aandacht door de concurrentie met onkruid. Maar als het gewas eenmaal is volgroeit is het oersterk en heb je er nauwelijks omkijken naar.”
HAS-studenten
Joost gebruikte het olifantengras eerst vooral als afdekmateriaal voor potplanten (tegen mos en onkruid). Daarna mengde hij verhakselde Miscanthus ook door de potgrond gaan als vervanger van veen. Want dat wordt alsmaar duurder en veroorzaakt veel CO₂-uitstoot bij de winning. Samen met onder meer HAS-studenten zijn proeven gedaan om te bepalen hoeveel er verantwoord kan worden bijgemengd.
Op dit moment heeft Joost 18 hectare Miscanthus, waarvan ongeveer 5 hectare wordt gebruikt als vermeerderingsveld. (De wortelstokken worden verkocht door Miscanthus agri, een apart bedrijf waar Joost mede eigenaar van is). De teelt is meerjarig; de planten staan 20 à 25 jaar en kunnen jaarlijks geoogst worden. De opbrengst verschilt per grondsoort: op zware kleigrond is die duidelijk hoger dan op droge zandgrond. De Miscanthus is een uiterst weerbare plant. Langdurige droogte of tijdelijk onder water staan zijn geen probleem. Daardoor is olifantengras bijvoorbeeld een kansrijk gewas rond Natura 2000-gebieden.
“Absoluut geen woekeraar”
Volgens Joost wordt olifantengras ten onrechte soms geassocieerd met woekerende exoten. “Het is absoluut geen woekeraar. De Miscanthus Giganteus is een polvormer en is prima te verwijderen door te frezen en te ploegen. Dit gewas is een mooi voorbeeld hoe je als boer kunt overschakelen naar duurzame landbouw. Vooral de brede toepassingsmogelijkheden als basismateriaal voor biobased bouwen zijn kansrijk.”
Aan waterschap en natuurbeheerders heeft Joost een duidelijke boodschap: “help telers van olifantengras in de startfase. Geef in het eerste jaar toestemming om gericht onkruid te bestrijden en - waar nodig- te beregenen. Daarna redt het gewas zichzelf.”
Andere transitie-gewassen
Olifantengras is nog relatief nieuw als basismateriaal in de bouw. Veel bekender zijn transitiegewassen als stro, hennep en vlas. Van de toepassing van deze producten wordt serieus werk gemaakt. Zo is vanuit de overheid de Nationale Aanpak Biobased Bouwen opgezet. Building Balance is hiervan de uitvoeringsorganisatie.
Rob Bogaarts van Building Balance over de toekomst van genoemde transitie-gewassen: “De druk om biobased te bouwen wordt steeds groter. Het is niet voor niks dat alle grote en middelgrote bouwconcerns hier ook mee bezig zijn. Als Building Balance sluiten wij commitmentverklaringen af met bijvoorbeeld bouwers en woningcorporaties. Zo hebben we in 2023 met alle Brabantse woningbouwcorporaties een deal gesloten dat zij binnen vijf jaar voor al hun isolatiemateriaal switchen van fossiel naar biobased materiaal, in nieuwbouw en renovatie.”
Ketens organiseren
Building Balance organiseert de ketens ‘van land naar pand’. Rob: “Wij maken afspraken met boeren, bouwers, industrie, woningcorporaties en anderen om de stap naar biobased materialen te zetten. We organiseren niet alleen de vraag maar ook de aanbodzijde, bijvoorbeeld door het opzetten van telersorganisaties. Zo kunnen bouw, boeren en industrie ook met elkaar in gesprek.” Grotere Brabantse bouwbedrijven waarmee Building Balance commitmentverklaringen deals sloot zijn onder meer Barli, VDL De Meeuw, Hurks, e.a.
Biobased bouwen rukt op en zal volgens Rob alleen maar groter worden. “Er is geen weg meer terug. We gaan van fossiel af. Er komen steeds meer normeringen waardoor bouwen met biobased materialen alsmaar prominenter naar voren komt. Steeds meer bedrijven zien er business in.”
Rob begrijpt dat agrariërs de kat uit de boom kijken voordat ze overstappen op teelt van de genoemde transitie-gewassen. “Dat gaat vaak over euro’s. Het enige wat ik kan zeggen, en ook steeds laat zien, is dat de vraag naar biobased bouwmaterialen gigantisch groot is. De groei is exponentieel; het gaat steeds sneller. En daar waar veel vraag is, is er ook veel ruimte voor aanbieders.”
Weerbare bodem
Waterschap De Dommel is blij met de groeiende interesse in transitiegewassen. Deze teelten belasten het watersysteem minder en helpen om klimaat- en milieudoelen te halen. De teeltsystemen van transitiegewassen zorgen voor minder uitspoeling van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Ook maken ze de bodem weerbaarder: ze vergroten de sponswerking, houden meer water vast in droge periodes en dempen piekafvoeren bij hevige buien. Daardoor wordt het regionale waterbeheer eenvoudiger en robuuster.
Hier vindt u meer informatie over Building Balance: https://buildingbalance.eu/
Mis geen nieuws voor agrariërs
Wil je meer weten over wat er speelt op agrarisch gebied bij De Dommel, geen nieuws missen of ontdekken wat andere agrariërs in ons gebied doen? Dat kan! Via deze onderstaande knop kun je je inschrijven en blijf je op de hoogte van nieuws in ons agrarisch gebied:
Aanmelden agrarische nieuwsbrief
Je kunt je altijd uitschrijven.