Succesvolle Pilot Herwaarderen. Algemeen Bestuur stemt in met vervolg

Waarom deze Pilot?

Het instrument herwaarderen is in Nederland nieuw en wordt nog niet op grote schaal toegepast. Daarom startten we vorig jaar met de pilot. Herwaarderen kennen we al wel in projecten, als compensatie voor vernatting. Maar in deze pilot was geen sprake van ingrepen in het watersysteem. De  watertransitie is de aanleiding om het grondgebruik in beekdalen en op hoge koppen aan te passen.  

Herwaarderen betekent dat een grondeigenaar het gebruik van zijn perceel aanpast. Door onder andere geen kunstmest en chemische gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken en overlast van piekbuien en hogere grondwaterstanden te accepteren. Grondeigenaren krijgen in ruil daarvoor een vergoeding voor de waardedaling van hun grond. De afspraken worden vastgelegd bij de notaris.

Resultaten

Tijdens de proef is ongeveer 17 hectare landbouwgrond geherwaardeerd. Ook heeft het waterschap 4,5 hectare herwaardeerde grond verkocht. Daarnaast wordt nog gesproken over het ruilen van 9 hectare grond in beekdalen. De gronden liggen allemaal in een beekdal. In de pilot kon herwaardering ook op de hoge koppen plaatsvinden. Hier was geen kans voor.  

Positieve effecten

De grondeigenaar krijgt compensatie voor de waardedaling van de grond. Dat kan hij gebruiken voor bijvoorbeeld aankoop van extra grond, investeringen in het bedrijf of voor aflossing van de hypotheek. Het helpt grondeigenaren om hun grond op een andere, minder intensieve manier te gebruiken. Herwaardering kan discussie over schadevergoeding na extreme weersomstandigheden voorkomen.

De proef laat zien dat herwaardering van landbouwgrond helpt om water en bodem beter in balans te brengen. Er komt meer ruimte in het beekdal voor infiltratie en waterberging. En het levert een positieve bijdrage aan de waterkwaliteit. Voor de doelen van de watertransitie is herwaarderen een belangrijk instrument om te ‘verleiden en stimuleren’.

Maar we zien ook dat de herwaardering niet voor alle grondeigenaren (al) inpasbaar is in hun bedrijfsvoering.  

Veel interesse in pilot bij partners

De pilot leverde waardevolle informatie op over onder andere de waardedaling van percelen, de reactie van grondeigenaren op het instrument en over de bekendheid van agrariërs met de watertransitie. Het instrument zorgde ook voor positieve reacties bij onze partners. Zij waarderen het dat het waterschap hier koploper in is. De pilot droeg ook positief bij aan het toekennen van Aanpak Landelijk Gebied- gelden voor herwaardering.

Oordeel Europese Commissie over staatssteunkaders

Landelijk is er veel aandacht voor herwaardering van landbouwgrond. Ook in de recente kamerbrief ‘Weer ruimte voor boer, natuur en bouw: maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof’ wordt herwaardering als belangrijk grondinstrument gezien om tot doelen te komen. Daarom ligt er een verzoek bij de Europese Commissie om herwaardering als geoorloofde staatssteun aan te merken. De commissie stelt begin 2027 hiervoor kaders vast, waarbinnen een vervolg gegeven kan worden aan onze pilot. Samen met de provincie werken we aan een structurele inzet van het herwaarderingsinstrument. Dit jaar is er nog budget om vanuit het Waterschap een aantal casussen te behandelen