Veelgestelde vragen Zandleij

De Zandleij ontstaat niet uit een natuurlijke bron, maar bij de rioolwaterzuivering in Tilburg. Het gezuiverde afvalwater van inwoners en bedrijven stroomt 24 uur per dag de Zandleij in. Daardoor staat er zelfs in droge periodes water in de beek. Ook regen- en grondwater voeden de Zandleij. In Cromvoirt bestaat de beek in de zomer voor ongeveer 72% en in de winter voor 53% uit gezuiverd afvalwater.

Dit water voldoet aan de wettelijke regels, maar is niet schoon. In rioolwater zitten, naast poep en plas, ook heel veel andere stoffen. Bijvoorbeeld medicijnresten en veel andere chemische stoffen.  Op de zuivering halen we veel van deze stoffen eruit, maar niet alles.  Daarom stroomt een deel van deze stoffen met het schoongemaakte rioolwater in de Zandleij.

Op de rioolwaterzuivering maken we afvalwater schoon. In dit water zitten, naast poep en plas, ook medicijnresten, schoonmaakmiddelen, hormoonstoffen en andere chemische stoffen. We halen daarvan veel, maar niet alles eruit. Een deel van deze stoffen komt dus met het schoongemaakte water in de Zandleij terecht.

Daarom adviseren we om zo min mogelijk in contact te komen met dit water.
Dit advies geldt niet alleen voor de Zandleij, maar voor alle beken waar gezuiverd afvalwater doorheen stroomt. In dit soort water kunnen altijd bacteriën, virussen of chemische stoffen zitten. Was daarom altijd je handen als je toch in aanraking bent geweest met dit water.
 

Nee, we adviseren om dit niet te doen. Het water in de Zandleij is gezuiverd afvalwater. Daar zitten nog resten in die er niet thuishoren, zoals medicijnresten en chemische stoffen. We weten niet precies wat deze stoffen doen met vee of gewassen. Daarom adviseren we om dit water niet te gebruiken voor het drenken van dieren of het beregenen van landbouwgrond.

Begin 2023 voelden een medewerker van Waterschap De Dommel en een medewerker van een aannemer zich niet lekker na een week werken langs de Zandleij. Daarom liet het waterschap een uitgebreid Arbo onderzoek uitvoeren.
Uit het onderzoek blijkt:

• In lucht en water zijn geen stoffen gevonden die de klachten kunnen verklaren.
• Ook in het bacterie- en virusonderzoek zijn geen bijzonderheden gevonden.
• Alle gemeten stoffen in de lucht zitten ruim onder de veilige grens voor een werkdag van acht uur.

Met deze resultaten vindt het waterschap dat er veilig kan worden gewerkt langs en op de Zandleij.
 

Nee. We adviseren om alleen te zwemmen in officieel aangewezen zwemwater.

Het water in de Zandleij bestaat voor een groot gedeelte uit gezuiverd afvalwater. Dat voldoet wel aan de normen, maar het is niet schoon genoeg om in te zwemmen, ook niet voor honden. In dit water kunnen namelijk bacteriën, virussen en andere stoffen zitten.

Bij hevige regen kan er bovendien onbewerkt rioolwater in sloten en beken terechtkomen. Dan zitten er nóg meer ziekteverwekkers in het water.

Wil je weten waar je veilig kunt zwemmen in de regio? Kijk op www.zwemwater.nl of download de Zwemwater‑app.

Nee, er zijn geen risico’s als je langs het water wandelt.

We raden af om je hond in de Zandleij te laten zwemmen. De Zandleij bestaat namelijk uit gezuiverd afvalwater, en daarin kunnen nog steeds bacteriën, virussen en chemische stoffen zitten. Dat maakt het water niet geschikt om in te zwemmen; niet voor mensen en ook niet voor honden.

Als je hond toch in het water springt, hoeft dat niet meteen gevaarlijk te zijn. Het is meestal niet nodig om direct naar de dierenarts te gaan. Let wel de dagen erna op mogelijke klachten, zoals:

• diarree
• braken
• sloomheid
• veel drinken of slecht eten

Krijgt je hond zulke klachten? Ga dan wel naar de dierenarts en vertel dat je hond in de Zandleij heeft gezwommen. Dat helpt bij een goede diagnose.

Dat kan, maar het hoeft niet. De Zandleij bestaat uit gezuiverd afvalwater, en daarin kunnen nog bacteriën, virussen of chemische stoffen zitten. Als je per ongeluk in de Zandleij valt en water binnenkrijgt, kun je klachten krijgen zoals diarree of braken. Je hoeft niet meteen naar de huisarts. 

Krijg je in de dagen daarna wél klachten en ga je naar de huisarts? Meld dan dat je in een sloot met gezuiverd afvalwater bent gevallen. Dat helpt bij het stellen van de juiste diagnose.
 

Nee, we weten nog niet precies waarom de Zandleij soms stinkt. Waarschijnlijk komt de geur van één of meerdere bedrijven die hun afvalwater via het riool lozen. Daarom kan de geur per dag verschillen: soms ruikt het sterker, soms bijna niet. We onderzoeken dit verder.

Daarnaast bestaat de Zandleij volledig uit gezuiverd rioolwater. Dat water heeft altijd een typische geur. In andere beken wordt dit meer verdund met natuurlijk water, maar in de Zandleij minder. Daardoor ruik je het hier sneller en sterker. Dit verklaart de geur die je soms ruikt, maar niet de echte stankoverlast.
 

Ja. De Zandleij is geel door melanoïden en humus- en fulvinezuren. Deze stoffen ontstaan tijdens de slibvergisting in de energiefabriek. Melanoïden ontstaan wanneer suikers en aminozuren met elkaar reageren. Dat gebeurt ook in voedsel: bijvoorbeeld de bruine korst van brood en de kleur en smaak van koekjes komen door dezelfde reactie.
Verder is de Zandleij benedenstrooms van natuurgebied De Brand geler dan bovenstrooms. Dat komt doordat er vanuit  dat gebied extra humus- en fulvinezuren in het water terechtkomen, die van nature voorkomen in bijvoorbeeld plantenresten en bodemmateriaal.

De bruine kleur van het water zorgt ervoor dat er minder licht op de bodem komt. Ook verandert het soort licht dat door het water heen gaat. Daardoor kunnen veel waterplanten minder goed groeien of zelfs verdwijnen.

Vanaf natuurgebied De Brand zien we in de beek minder waterplanten. Het water is vanaf daar troebeler en geler. Dat komt doordat:

• ijzer het water troebel maakt
• natuurlijke stoffen zoals humus- en fulvinezuren het water geler maken

Door dit troebele, gele water komt er minder licht bij de planten. Daardoor groeien ze minder goed.

Het grote aantal rivierkreeften heeft bovendien een negatieve invloed op het waterleven. Ze eten andere waterdiertjes en planten, waardoor de ecologische kwaliteit verder onder druk komt te staan.
 

Samen met gemeenten, bedrijven, boeren en inwoners werken we aan een betere waterkwaliteit. 

• We vernieuwen de rioolwaterzuivering in Tilburg en bouwen extra technieken om het water nóg beter te zuiveren. Dit moet zorgen voor schoner water in de Zandleij.
• We praten met bedrijven die op het riool lozen, om te onderzoeken of daar (mee)oorzaken liggen van geur of kleur. Samen met omgevingsdienst en gemeenten Tilburg ontwikkelen we aanpak voor indirecte lozers om onze KRW doelen te halen.
• We testen nieuwe oplossingen in de Zandleij, zoals: 
  o    de waterharmonica
  o    nanobubbels
  o    Instream River Training

Met deze proefprojecten kijken we welke techniek het beste helpt om de waterkwaliteit, geur en kleur te verbeteren. Daarnaast starten we met een bewustwordingscampagne voor inwoners in Tilburg. Iedereen kan een bijdrage leveren aan het verbeteren van de waterkwaliteit.